Një brez i ri nacionalistësh etnikë serbë po përgatitet për një luftë në Bosnjë, zbulon “The Telegraph”. Qindra militantë kanë udhëtuar në Ukrainë për të luftuar përkrah trupave ruse me besimin se “Nëna Rusi” do t’i shpërblejë duke i ndihmuar të rimarrin territoret e humbura serbe, siç është Kosova.

Nacionalistët, përfshirë veteranët nga Lufta e Bosnjës, po përdorin mediat sociale për të inkurajuar të rinjtë serbë që t’u bashkohen atyre në Rusi. Disa po ofrojnë 23 000 paundë që ata të regjistrohen dhe të luftojnë në Ukrainë.

Ekziston frika se sapo të kthehen në shtëpi në Bosnjë, ata do të nxisin një konflikt paramilitar, 30 vjet pas përfundimit të Luftës së Bosnjës.

Dario Ristic ishte një rast i tillë. Nacionalisti serb, duke u lëkundur ngathët mbi një këmbe me proteze dhe duke i qëndruar shtetësisë së tij të sapo fituar, u kthye në Bosnjë. Ai ishte plagosur teksa luftonte në Ukrainë me një njësi ruse të njohur si “Arinjtë” nga Permi.

Kur ishte në Ukrainë, Ristic njihej me nofkën ironike të luftës “I shpejti” për kryerjen e sulmeve me snajperë dhe dronë në qytete si Avdiivka. Ai i përsosi aftësitë e tij në mediat sociale në faqe të tilla si TikTok dhe rrjetin rus “Vkontakte”, duke siguruar mbështetje nga të rinjtë serbë të pakënaqur politikisht në vendlindje duke u dhënë shkëlqim betejave në vijën e frontit dhe duke përhapur mesazhe nacionaliste.

Madje, njësia e tij ruse i dërgoi një kartolinë ditëlindjeje Ratko Mlladiçit, kriminelit të luftës i cili po merr kujdes paliativ në Hagë, ku u dënua me burgim të përjetshëm për mizori të kryera kundër myslimanëve boshnjakë.

Në një video të postuar në Telegram, Ristic pozonte pranë një bashkëkombësi serb i cili informoi audiencën e tij në vendlindje: “Sapo të mbarojmë me këta fashistë të NATO-s këtu, do të kthehemi për të rifituar faltoret tona dhe atë që është e jona. Lavdi Zotit, lavdi Nënës Rusi – fitores!”

Me t’u kthyer në vendlindje, Ristic u arrestua në aeroportin e Sarajevës për bashkim me një njësi paraushtarake të huaj, por që atëherë është liruar nga burgu dhe është vendosur në arrest shtëpiak në pritje të përfundimit të gjyqit të tij.

Kur “The Telegraph” kontaktoi Ristic në shtëpinë e tij në Modrica, ai tha nga pragu i derës së tij: “Do të doja të flisja me ju. Por ligji më ndalon të flas me ju, por ndoshta në të ardhmen.”

Edhe tani, larg frontit, ai ende konsiderohet një rrezik i madh rekrutimi me më shumë se 10 000 ndjekësit e tij në internet.

Dhe atij i bashkohen në internet nacionalistë të tjerë serbë që po përpiqen të përhapin mesazhet e tyre.

Është kryesisht një grup veteranësh të ashpër që luftuan në Luftën e Bosnjës që vazhdojnë të ngulin ideologji përçarëse tek të rinjtë.

“Është një besim i zakonshëm midis këtyre ekstremistëve se Nëna Rusi një ditë do ta shlyejë borxhin e tyre me gjak duke ndihmuar në rivendosjen e Serbisë së Madhe”, – thotë Srecko Latal, një analist në rajon. “Numri i tyre është i vogël, por ata ndihmojnë në tërheqjen e të rinjve të pakënaqur serbë, të cilët mund të jenë të ndjeshëm ndaj mesazheve nacionaliste. Ashtu si IRA e vjetër në Irlandën e Veriut, nuk ke nevojë për shumë individë të armatosur për të kërcënuar ekuilibrin e paqes.”

Një veteran i shquar me një ndikim paternalist mbi luftëtarët e rinj, përfshirë Ristic, është edhe Davor Savicic, i njohur si “Ujku” nga ndjekësit e tij në internet.

Gjatë luftërave jugosllave të viteve 1990, ai luftoi në një njësi elitare paraushtarake të njohur si “Tigrat e Arkanit”, e cila ishte përgjegjëse për shumë mizori të kryera kundër civilëve. Kur Rusia shkoi në luftë me armiqtë e saj të perceptuar, si veteranët e tjerë të ashpër serbë, Savicic nxitoi t’u bashkohej atyre. Ai ka luftuar në Krime dhe Siri dhe ishte pjesë e Grupit Wagner, tani të shpërbërë.

Pasi u trajtua së fundmi për një plagë nga një armë shrapneli të shkaktuar nga forcat ukrainase, raportet mjekësore të zbuluara zbuluan se ai ishte gjithashtu kolonel në GRU-në e frikshme, e njëjta njësi e inteligjencës ruse përgjegjëse për sulmin me Novichok të kryer në Britani në vitin 2018 ndaj Sergei Skripal.

Nën drejtimin e tij, GRU ka krijuar një sërë kompanish fasade në sektorë të tillë si ndërtimi, me qëllim që të ndihmojë serbët dhe vullnetarët e tjerë të shmangin zbulimin nga autoritetet e tyre, duke lëshuar leje pune dhe duke rregulluar itinerare udhëtimi përmes vendeve të treta.

“Ne u infiltruam në disa nga shërbimet e tyre të mesazheve duke u paraqitur si vullnetarë”, – thotë Nino Bilajac, një gazetar investigativ nga Sarajeva. “Paratë e ofruara janë rritur ndërsa humbjet në betejë e bëjnë Rusinë më të dëshpëruar për luftëtarë të rinj, dhe kohët e fundit më është ofruar një pagesë paraprake ekuivalente me rreth 23 000 £ për regjistrimin dhe një pagë mujore prej gati 2 500 £.”

Për të rinjtë e rritur në familje nacionaliste dhe që jetojnë në qytete si Modrica me papunësi të lartë dhe paga të ulëta deri në 500 paund në muaj, joshja është shumë e qartë. Ligjet si në Serbi ashtu edhe në Bosnjë e ndalojnë luftën për një vend të huaj dhe dënimet mund të zgjasin deri në 5 vjet, por zbatimi i tij është i rrallë.

Kur u kontaktua në mediat sociale nga “The Telegraph”, Zelko Tomic, një mik i Ristic ende në vijën e parë të frontit të Ukrainës, tha se ai do të jepte një intervistë vetëm për një tarifë prej 100 000 £.

Në Modrica, ku punëdhënësi më i madh është një rafineri nafte në pronësi ruse që tani po lufton për shkak të sanksioneve, një kalimtar vendas që e njihte Ristic tha se ai ishte mburrur me pensionin e tij të paaftësisë nga Moska si veteran dhe po planifikonte të përdorte një pjesë të parave për të hapur një qendër trajnimi dhe punishte riparimi për dronë, duke përdorur njohuritë e tij nga fronti.

Megjithatë, kthimi i Ristic në jetën civile do t’i ofrojë pak ngushëllim pakicës myslimane boshnjake të qytetit. Jo shumë larg shtëpisë së tij, thirrja e muezinit për lutje dëgjohej nga një xhami e rindërtuar pas gjakderdhjes së luftërave boshnjake. Një nga ata që merrnin pjesë ishte Edib Zilic, i cili pa shumë nga mizoritë si fëmijë.

“Isha vetëm 10 vjeç kur tanket hynë dhe babai im u zvarrit me forcë, dhe vëllai im pothuajse u vra kur shtëpia e fqinjit tonë, aty pranë, u shpërbë në copa”, – tha Ziliç, 43 vjeç, duke treguar një zonë banimi përballë xhamisë. “Në disa vende, viktimat ende duhet të takohen me autorët e krimit, dhe madje edhe sot, pavarësisht të gjitha miqësive të rivendosura, ende ka një pakicë ekstremistësh që duan të na frikësojnë dhe duan të na kthejnë në ato kohë të liga, por ne refuzojmë të jetojmë me frikë.”

Shqetësuese është se duket se ka shenja të bashkëfajësisë së shtetit. Milorad Dodik, ish-presidenti i Republikës Srpska i cili ende ushtron pushtet efektiv, u fotografua me “Ujkun”, Davor Savicic, përpara një takimi me Vladimir Putin në Moskë në fillim të këtij viti.

Ekzistojnë gjithashtu frikëra se stërvitja paraushtarake në enklavën e mbështetur nga Rusia mund të ndikojë në sigurinë britanike. Ashtu si Gjermania Lindore dikur ishte një vend stërvitjeje për IRA-n dhe Fraksionin e Ushtrisë së Kuqe, ka frikëra se Republika Srpska mund të ndjekë një rrugë të ngjashme. Deklaratat e dëshmitarëve nga një gjyq kundër sabotatorëve në Moldavi kanë zbuluar se ajo është përdorur së fundmi si një bazë stërvitjeje për luftën hibride të mbështetur nga Rusia kundër Perëndimit.

Trajnimi përfshinte metoda për të shndërruar protestat paqësore në trazira të dhunshme dhe stërvitje në përdorimin e dronëve të paarmatosur dhe të armatosur për të prishur infrastrukturën civile dhe ushtarake. Të njëjtat metoda janë përdorur tashmë në aeroporte dhe vende të ndjeshme në Mbretërinë e Bashkuar dhe në të gjithë Evropën, disa prej të cilave përfshinin edhe sabotatorë moldavë, ndoshta të trajnuar në enklavën serbe. ©Përshtati në shqip LAPSI.al