Si një… oktapod. Kështu e sheh Izraeli Iranin. Ndaj, filozofia e Tel Avivit është që t’ia “presë”, një nga një të gjitha këmbët.

Të mërkurën, vrau Ministrin e Informacionit, Ismail Khatib, një ditë pasi neutralizoi udhëheqësin de facto të vendit, Ali Larijani. Kjo u parapri, nga vrasja e Ajatollah Ali Khamenei. Më herët Izraeli ka vrarë edhe udhëheqës të organizatave terroriste, përfshirë Hezbollahun dhe Hamasin dhe madje edhe zyrtarë iranianë në vende si Siria.

Por tani, duke përshkallëzuar sulmin ndaj udhëheqësve iranianë në një luftë të drejtpërdrejtë shtet-me-shtet, Izraeli po bën një deklaratë të qartë të fuqisë ushtarake dhe po tregon se armiqtë e tij nuk kanë ku të fshihen.

Një analizë e CNN vëren se sulmet e fundit pasqyrojnë një përpjekje për të ndryshuar shtrirjen politike në Teheran, ndërsa mijëra sulme ajrore, në bashkëpunim me forcat amerikane, po shkatërrojnë aftësinë e Republikës Islamike për të kërcënuar botën e jashtme me raketa dhe dronë.

Eliminimi i udhëheqësve të huaj është konsideruar prej kohësh i paligjshëm, sipas ligjit amerikan dhe atij ndërkombëtar. Shumë kritikë e shohin luftën kundër Iranit si një fyerje ndaj një sistemi global të bazuar në rregulla që po rrëzohen me shpejtësi.

Neutralizimi i udhëheqësve mund ta dobësojë regjimin, duke penguar edhe zyrtarët e rangjeve më të ulëta të marrin pozicione të larta, pasi kanë frikë se Tel Avivi mund t’i ekzekutojë pothuajse menjëherë.

Por, teksa vrasje të tilla kanë një simbolikë të fuqishme, pasojat politike dhe strategjike afatgjata janë më të paqarta. Pra, ndërsa eliminimi i një zyrtari të lartë mund ta shkurtojë luftën, kjo gjithashtu mund të kthehet kundër dhe të provokojë hakmarrje, duke mbyllur kanalet diplomatike dhe duke e zgjatur konfliktin luftën.

Udhëheqësit e Iranit e dinë paraprakisht se do të jenë në shënjestër dhe për këtë arsye, duke hequr dorë nga pushteti, nuk është e sigurt se eliminimi i klerikëve dhe gjeneralëve do ta shkatërrojë regjimin. Edhe angazhimi i Izraelit për një program të eliminimit të çdo udhëheqësi të ri që del për të zëvendësuar atë që u vra mund të çojë në një luftë pothuajse të përhershme.

Precedenti i keq historik me Irakun

Në vitin 2003, Shtetet e Bashkuara u përpoqën dhe dështuan të vrisnin diktatorin irakian Sadam Husein në fillim të pushtimit amerikan. Më vonë, gjatë konfliktit, djemtë e Sadamit, Uday dhe Qusay, u vranë në luftime të armatosura. Babai i tyre u gjet i fshehur në një gropë dhe u ekzekutua. Megjithatë, Iraku nuk u bë më demokratik. Përkundrazi, pa një kokë në krye, ai përjetoi një luftë civile, nga e cila SHBA-të ishin shumë të ngadalta për t’u shkëputur.

SHBA-të dhe Izraeli kanë aspirata të ndryshme

Teksa strategjia e SHBA-së dhe Izraelit për neutralizimin e kërcënimit ushtarak iranian duket se ka shkaktuar dëme të mëdha dhe mund të jetë një sukses operacional, nuk duket se ka çuar në rrëzimin e regjimit iranian.

Nëse qëllimet e Trump janë të paqarta, Izraeli po ndjek një strategji shumë më konkrete. Ai i paraqet sulmet e tij ndaj udhëheqësve iranianë si vetëmbrojtje kundër asaj që e sheh si një shtet terrorist të udhëhequr nga Garda Revolucionare, me të cilën është në një konflikt të vazhdueshëm.

“Ne po e shkatërrojmë këtë regjim me shpresën për t’i dhënë popullit iranian një shans për ta rrëzuar atë”, tha Netanyahu në një deklaratë duke njoftuar vdekjen e Larijanit. “Nuk do të ndodhë menjëherë dhe nuk do të ndodhë lehtë. Por nëse vazhdojmë, do t’u japim atyre mundësinë ta marrin fatin e tyre në duart e tyre.”

Skenarët

Skenarët nuk janë shumë shpresëdhënës. Dëshira për t’u hakmarrë ndaj udhëheqësve të rënë mund të bëjë që pasardhësit e tyre të intensifikojnë shtypjen e qytetarëve që Trump dikur premtoi t’i mbronte. Nëse prerja e kokës së regjimit është një sukses shkatërrues, rënia e qeverisë mund të shkaktojë përçarje dhe luftë civile.

Disa ekspertë besojnë se nuk ka gjasa që vrasjet e udhëheqësve iranianë të nxisin ndryshime pozitive politike. Bandar Al-Saif, një studiues historik, tha në një konferencë telefonike në Institutin e Lindjes së Mesme se udhëheqësit iranianë mund të forcojnë rezistencën e tyre.

“Ky regjim merr forcë nga një teologji e dhimbjes, kështu që sa më shumë vrasje, aq më elastikë bëhen ata dhe njerëz më pak të përvojë do të marrin përsipër”, – shpjegoi ai.
Sina Azodi, drejtor i programit të Studimeve të Lindjes së Mesme në Universitetin “George Washington”, tha se vrasja e Larijani mund të rezultojë kundërproduktive.

“Nga një këndvështrim praktik, sigurisht që është një sukses për izraelitët. Por kam frikë se në fund të fundit kjo do të çojë në një qëndrim më të ashpër sesa në një shembje të regjimit”, – thotë ai.

Vetë Trump, në fund të fundit, pranoi së fundmi se vrasja e zyrtarëve të lartë iranianë mund të dëmtojë shanset e një tranzicioni politik. Eliminimi i tyre mund të heqë gjithashtu çdo nxitje për të negociuar ose ekspertizën që iranianët mund të kenë nevojë për të arritur një “marrëveshje” me Trump.

Si rezultat, është e mundur që në fund të mos ketë asnjë udhëheqës iranian të aftë për të negociuar me presidentin amerikan për t’i dhënë fund luftës. Dhe pastaj, lind pyetja mjaft e thjeshtë, por po aq logjike: “Si do të përfundojë lufta?” ©LAPSI.al