TVILIRIA CHICAGO

SHIKO LIVE TVILIRIA KETU
DHURO PER TVILIRA CHICAGO

Nga katastrofa e PISA-s te mashtrimi me zbulime shkencore

Nga   Xhevat Ukshni JavĂ«ve tĂ« fundit  njĂ« numĂ«r analistĂ«sh dhe njohĂ«s tĂ« fushĂ«s sĂ« arsimit janĂ« marrĂ« intensivisht me rezultatet e publikuara tĂ« vlerĂ«simit tĂ« parĂ« ndĂ«rkombtarĂ« tĂ« nxĂ«nĂ«sve kosovarĂ«. PĂ«r çudi prindĂ«rit e nxĂ«nĂ«sve, qĂ« do tĂ« duhej tĂ« reagonin tĂ« parĂ«t dhe tĂ« ishin tepĂ«r tĂ« zĂ«shĂ«m nĂ« pakĂ«naqĂ«sinĂ« e tyre me shkollĂ«n…

vetemshqip
7–11 minutes

Nga   Xhevat Ukshni

Javëve të fundit  një numër analistësh dhe njohës të fushës së arsimit janë marrë intensivisht me rezultatet e publikuara të vlerësimit të parë ndërkombtarë të nxënësve kosovarë. Për çudi prindërit e nxënësve, që do të duhej të reagonin të parët dhe të ishin tepër të zëshëm në pakënaqësinë e tyre me shkollën tonë, nuk u dëgjuan fare, duket  sikur janë pajtuar me fatin e fëmijëve të tyre, një  pajtim  me mashtrimin e madh që  iu bëhet për një kohë të gjatë nga autoritetët pergjegjëse arsimore, prej vendimeve të të cilëve varet në fakt e ardhmja e shoqërisë  kosovare.

Në një klimë të tillë apatie dhe depresioni të përgjithshëm nuk  çuditem aspak nga  ajo çfarë dëgjoj në Parlament nga të zgjedhurit e popullit. Nuk më çudit gjuha që ata përdorin në foltore të Parlamentit dhe jashtë tij. Pas asaj që kam parë, lexuar  e dëgjuar nuk  çuditem  më as me ata doktorë shkence të Universitetit të Prishtinës, të cilët madje edhe leximin rrjedhshëm e kanë problem jo të vogël. Ajo çka më shqetëson në këtë moment, më saktësisht do të duhej të thuhej ajo që  më trondit  është fakti se  shoqëria jonë i kapërdin  të gjitha këto padrejtësi e mashtrime  me një lloj fatalizmi  oriental që pjesërisht kushtëzohet nga historia e gjatë e nënshtrimit tonë kolektiv.

NĂ« kĂ«tĂ« shkrim do tĂ« merremi me njĂ« rast konkret tĂ« njĂ« diçkahe qĂ« na Ă«shtĂ« servuar si zbulim dhe qĂ«, siç do tĂ« shohim nĂ« vijim, nuk Ă«shtĂ« i tillĂ«. NĂ« lajmet kryesore tĂ« ditĂ«s sĂ« 4 nĂ«ntorit 2016, nĂ« Radio Telivizionin e KosovĂ«s, moderatori i lajmeve prezantoi edhe një  zbulim të  radhĂ«s tĂ« shkencĂ«tarĂ«ve tanĂ«. Kosova vend i shkencĂ«s dhe i zbulimeve tĂ« mĂ«dha, ky ishte reagimi im i parĂ«. Padyshim ky lajm më  gĂ«zoi, mĂ« gĂ«zoi shumĂ«. Si pjesĂ«tar i njĂ« populli qĂ« betohet me “pasha bukĂ«n” nuk kisha alternativĂ« tjetĂ«r emocionale. Thash Kosova e zgjidhi çështjen e bukĂ«s pĂ«rfundimisht. Kisha lexuar pak kohĂ« mĂ« parĂ« se sivjet   shteti ynë  kishte mbuluar nevojat e tij pĂ«r grur nĂ« masĂ«n mbi 85% nĂ« njĂ« kohĂ« qĂ« mesatarja e prodhimit pĂ«r hektar shĂ«nonte shifra sĂ« paku tre herĂ« mĂ« tĂ« ulĂ«ta se kĂ«to tĂ« zbulimit. Pasi që  nuk i kisha njohuritĂ« e duhura  kĂ«tĂ« fushĂ«, fillimisht  gjithçka e mora ashtu siç u tha nĂ« lajme t e RTK-Ă«s.   Profesori i Fakultetit tĂ« BujqesisĂ«, Shukri Fetahu kishte zbuluar, apo, siç e quante ai, kishte  patentuar kultivarin e grurit, tĂ« parin nĂ« KosovĂ« , tĂ« quajtur „Dardani 1“. Nuk mĂ« gĂ«zoi vetĂ«m zbulimi, mĂ« pĂ«lqeu pa masĂ« edhe emĂ«rtimi i kĂ«tij kultivari. GĂ«zimi mĂ« i madh lidhej naryrisht me  parametrat tĂ« bĂ«rĂ« me punë  „modeste dhe tĂ« aresyeshme”, siç  shprehej  Profesori. Kualiteti i lartĂ«, ndjeshmĂ«ria ndaj tĂ« ftohtit, mundĂ«sia e plehĂ«rimit me norma standarde, rezistenca ndaj sĂ«mundjeve e para sĂ« gjithash rendimenti i lartĂ« prej 12 tonelatash pĂ«r hektar, rendiment ky qĂ« nĂ« pesĂ« vitet e ardhshme do tĂ« plotĂ«sonte nevojat vendore tĂ« grurit. PĂ«r mua ky nuk ishte njĂ« premtim modest, por me tĂ« vertetĂ« njĂ« zbulim gjigant nĂ« kuptimin e mirĂ«filltĂ« tĂ« kĂ«saj fjale.  TĂ« tilla ishin edhe dekoratat  qĂ« profesori pastaj do tĂ« merrte, duke u nisur nga i pari i Universitetit dhe vazhduar pastaj me  Presidentin e  Kryeministrin.  Si zakonisht nĂ« kĂ«si raste,  nuk mungoi as njĂ« elozhe lavdatash nga tĂ« gjitha gazetat dhe portalet vendore.  Ky zbulim i Profesor Fetahut nuk u vu nĂ« pyetje as nga kolegĂ«t e tij dhe as nga shumĂ« ekspertĂ« vendorĂ«, tĂ« cilĂ«t e kanë  kompetencĂ«n   pĂ«r vlerĂ«sime tĂ« tilla.  Dihet  që  qytetarĂ«t tanë  janĂ« të  lodhur nga perditĂ«shmĂ«ria e tyre dhe dĂ«shtimet e njĂ«pasnjĂ«shme tĂ« politikĂ«s sonĂ«, nga ata sĂ« kĂ«ndejmi nuk mund tĂ« pritej kontestimi pĂ«r njĂ« problematikĂ« tepĂ«r specifike, pĂ«rtĂ« cilĂ«n mund tĂ« flasim me pĂ«rgjegjĂ«si vetĂ«m specialistĂ«t e fushĂ«s.  Nuk pati reagime dhe   komente as nga ata per tĂ« cilĂ«t ishte bĂ«rĂ« kjo punĂ«, pra nga farmerĂ«t vendorĂ«.

Gruri është kultura/drithi kryesor në vendin tonë. Ende janë të freskta për publikun kosovar debatet mbi kualitetin e miellit të importuar. Aty-këtu u dëgjuan zëra se në Kosovë buka gatuhej me grur kafshësh. Por tani për cilësinë e grurit do të vendosnim vetë. Kosova për herë të parë do të kishte varietetin/kultivarin e vet. Ky fakt më bëri kurioz të mësoj më shumë për këtë tematikë. Para së gjithash nga ky zbulim i profesor Fetahut më bëri përshtypje rendimenti i lartë që pretendohej që tregonte ky kultivar i grurit.  E përsëris nuk vij nga kjo fushë, por përdorimi i internetit dhe i literaturës të jep mundësi të informohesh saktësisht per zbulimin në fjalë dhe natyrisht këshillimi i pashmangshëm me specialistët e fushës. Nuk ke nevojë që të thellohesh dhe të kërkosh punime shkencore, të cilat  i gjen me bollëk në të, sepse mjafton të hapesh vetëm webfaqen e Vikipedisë ku  ke në dispozicion informacionit të   nevojshëm mbi temën në fjalë.

Informacioni elementar shkencor Ă«shtĂ« ky: Gruri i takon familjes se poaceae, gjinisĂ« triticum dhe Ă«shtĂ« bimĂ« njĂ«vjeçare. Forma e grurit tĂ« butĂ« (Triticum aestivum) pĂ«rdoret pĂ«r bukĂ« dhe produkte tĂ« tjera ushqyese pĂ«r njeriun. VarĂ«sisht nga shtetet ku prodhohet,   ai Ă«shtĂ« I klasifikuar edhe ne klasa tĂ« ndryshme tĂ« kualitetit. Edhe kultivari i ri Prof. Fetahut u prezantua si grur i kualitetit tĂ« lartĂ« (14-15% ProteinĂ«), çka  nĂ« vendin ku unĂ« jetoj (Gjermani)  do ta kualifikonte kĂ«tĂ« varietet nĂ« klasin mĂ« tĂ« lartĂ« pĂ«r kualitet. Dhe kur merr parasysh edhe rendimentin e prezantuar nga Prof. Fetahu prej 12 tonelatash pĂ«r njĂ« hektar, atĂ«herĂ« ky varietet do tĂ« ishte kampion bote sa i pĂ«rket rendimentit tĂ« grurit pĂ«r klasĂ«n e kualitetit me tĂ« cilĂ«n profesori e pĂ«rshkruan. Kjo mund tĂ« verifikohet shumĂ« lehtĂ«, pasiqĂ« sipas OrganizatĂ«s BotĂ«rore tĂ« Ushqimit (FAO) mesatarja e rendimentĂ«ve tĂ« grurit ne botĂ« arrin deri nĂ« 3,2 ton pĂ«r hektar (FAO, 2013), derisa ajo nĂ« Gjermani deri nĂ« 8 ton. Edhe Kosova, sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« publikuara ne „Bujqesia.org“, arrin njĂ« mesatare tĂ« prodhimit tĂ« grurit deri nĂ« 3,5 ton pĂ«r hektar. NĂ« kĂ«tĂ« kontekst  “zbulimi” i profesor Fetahut pĂ«r mua ishte kolosal. Duke marrĂ« parasysh shtrirjen gjeografike, ky varietet me kĂ«ta parametra tĂ« prezantuar njĂ« ditĂ« do tĂ« tejkalonte domosdoshmĂ«risht kufijtĂ« e KosovĂ«s, ai   do tĂ« kultivohej  edhe nĂ« ShqipĂ«ri dhe  vendet e tjera tĂ« rajonit. U  çudita shumë  kur pashĂ« se   Agjencioni pĂ«r Licensimin e KultivarĂ«ve tĂ« KosovĂ«s, tĂ« cilit agjencion i referohej profesori, nuk kishte asnjĂ« informacion mbi parametrat e prezantuara nga ai. SĂ« kĂ«ndejmi  shtrohet pyetja: ku janĂ« arritur ato rendimente prej 12 tonĂ«sh pĂ«r hektar? NĂ« sa lokacione Ă«shtĂ« testuar rendimenti i grurit “tĂ« zbuluar” dhe pĂ«r sa vite me rradhĂ«? Le tĂ« mĂ« lejohet qĂ« tĂ« jap pĂ«r lexuesin    njĂ« pershkrim tĂ« shkurtĂ«r tĂ« procedurave tĂ« licencimit tĂ« kultivareve kĂ«tu nĂ« Gjermani. Agjencioni Federal per Licencimin e VarietetĂ«ve (Bundessortenamt) nĂ« Gjermani i teston kultivaret grurit pĂ«r tre vjet rresht nĂ« mĂ« sĂ« paku 10 (maksimalisht  deri nĂ« 40) lokacione nĂ« parcela tĂ« pĂ«rsĂ«ritura.  KĂ«tu pĂ«rveç rendimentit analizohet edhe cilĂ«sia dhe toleranca ndaj sĂ«mundjeve, etj. VetĂ«m pas tre vjetĂ«sh testimi rigoroz, po qe se kultivari I plotĂ«son kriteret DUS (anglisht: Distinctness, Uniformity and Stability), Ă«shtĂ« I dallueshem nga kultivaret e deritanishĂ«m dhe ka njĂ« rendiment signifikant mĂ« tĂ« lartĂ« se ata paraprak, atĂ«herĂ« ai merr mĂ« nĂ« fund licencĂ«n  pĂ«r qarkullim. Kjo nuk do tĂ« thotĂ« se  kultivari i testuar dhe licencuar  mund tĂ« futet automatikisht nĂ« treg menjĂ«herĂ«. Pas licensimit nga Enti Federal, janĂ« agjencionet e Landeve (Republikave) tĂ« cilat secila veç e veç e testojnĂ« kultivarin e licensuar  edhe per tre vjet tĂ« tjera, pĂ«r tĂ« verifikuar adaptimin nĂ« zonat pĂ«rkatĂ«se tĂ« prodhimit.  Kostoja pĂ«r seleksionimin dhe licensimin e njĂ« varieteti të  ri tĂ« grurit nĂ« Gjermani mund tĂ« shkojĂ«, prandaj,  deri 10 milion Euro.  Tani shtrohet pyetja:  sa mund t’i ketĂ« kushtuar ky zbulim modest  profesorit? PesĂ«mbĂ«dhjet vite pune intensive do tĂ« kĂ«rkonte  patjetĂ«r  njĂ« varietet i ri. Po a Ă«shtĂ« nĂ« pĂ«rshkrimin e punĂ«s sĂ« profesorit të  bĂ«jĂ« kĂ«rkime shkencore, seleksionim (breeding), pastaj rezultatet e tyre  t’i publikojĂ« nĂ« revistat ndĂ«rkombĂ«tare dhe nĂ« tĂ« njejtĂ«n kohĂ« t’ua ofrojĂ« kĂ«tĂ« dije tĂ« fituar nĂ« mĂ«ynrĂ« eksperimantale nĂ« formĂ« ligjerata/seminaresh studentĂ«ve tĂ« tij? Apo tĂ« marrĂ« rolin e instituteve kombĂ«tare tĂ« pĂ«rmirĂ«simit gjenetik pĂ«r nxerrjen e varieteteve tĂ« reja , punĂ« kjo qĂ« kĂ«rkon njĂ« infrastrukture tĂ« veçantĂ« dhe, merret vesh,  njĂ« kosto tĂ« papĂ«rballueshme pĂ«r njĂ« katedĂ«r? NjĂ« Institut i tillĂ« pĂ«r seleksionimin e bimĂ«ve pĂ«r fat tĂ« mirĂ« ekziston në  KosovĂ« (Instituti i PejĂ«s). Prandaj  shtrohet pyetja:  pĂ«rse ky kultivar nuk Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« nĂ« bashkĂ«punim me kĂ«tĂ« Institut, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« prodhimi i kultivarit tĂ« realizohet dhe t’iu   ofrohet bujqĂ«ve. NĂ« bazĂ« tĂ« njĂ« informacioni nga njĂ« mik i imi,  i cili Ă«shtĂ« ekspert i kĂ«saj fushe, prodhimi i farĂ«s bazike pĂ«r njĂ« kultivar tĂ« tillĂ«, siç  pretendon profesor Fetahu, nuk Ă«shtĂ« edhe aq i thjeshtĂ«, kĂ«shtu qĂ« Ă«shtĂ« shumĂ« i diskutueshĂ«m edhe prodhimi i kĂ«saj fare nga Fakulteti i BujqĂ«sisĂ«.

Në fund duhet të shtrojmë pyetjen  që ka të bëjë me motivacion: çfarë i shtyri të gjitha institucionet vendore të marrin me aq nguti këtë vlerësim të këtij zbulimi kaq të diskutueshëm? Ndoshta përgjigjen me të mirë për këtë gjë e japin  humoristët e mirenjohur Stupcat me serinë e tyre „AMKADEMIKU“.

Emri i Prof. Fetahut tash Ă«shtĂ« propozuar pĂ«r t’ u pranuar si  anĂ«tar i AkademisĂ« dhe zĂ«nĂ« kĂ«shtu  vendin e njĂ« shkencĂ«tari tĂ« mirĂ«filltĂ«, me pĂ«rmasa botĂ«rore,  siç ishte me tĂ« vĂ«rtetĂ« Prof. Dr.  Latif R. Susuri. Sigurisht se nĂ« argumentimin pĂ«r pranimin tĂ« kandidaturĂ«s së  Prof. Dr. Fetahut vend kyq patjetĂ«r do tĂ« zĂ«rë  „zbulimi“ i tij. Lexues tĂ« nderuar si konkludim mund tĂ« themi pĂ«r fund: kultivari “Dardani 1” nuk do t’i sjellĂ« kurrĂ«farĂ« pĂ«rfitimi financiar  zbuluesit tĂ« tij pĂ«r arsyen e thjeshtĂ« se  ai  nuk do tĂ« hyjĂ« nĂ« prodhim , nĂ«se do tĂ« hynte nĂ« prodhim, ai  nuk do tĂ« mund tĂ« arrinte kurrĂ« atĂ« rendiment me tĂ« cilin na Ă«shtĂ« prezantuar. PavarĂ«sisht nga tĂ« gjitha kĂ«to fakte Prof. Dr. Fetahu do tĂ« bĂ«het anĂ«tar i AkademisĂ« sĂ« KosovĂ«s ku, si duket, pĂ«r pranimin e tij Ă«shtĂ« pĂ«rgatitur terreni, sepse rezultatet e punĂ«s sĂ« tij hulumtuese janĂ« pranuara si tĂ« mirĂ«qena. Pas pensionimit tĂ« tij, Prof.Dr. Fetahu  si „Amkademik“,  tagsapaguesve  kosovarĂ« do t’iu kushtojĂ« me dhjetĂ«ramijë  euro nĂ« vit.

Si duket, ky fakt, ngritja në statusi i anëtarit të Akademisë në prag të pensionimit, do të mbetet zbulimi më  i madh që do të lidhet me emrin e profesorit inovativ.

19.12.2016

________________

Burimet:

RTK1 Lajmet kryesore të datës 4. Nentor

Trending