Nga Tirana në bregdet, nga rrjetet sociale tek ekranet televizive, shqiptarët po bombardohen çdo ditë me reklama që premtojnë jetesë luksoze, investime të sigurta dhe kredi të lehta. Pamje spektakolare të krijuara me inteligjencë artificiale, rezidenca me pishina, parqe dhe fasada futuriste po shiten si realitet i garantuar, ndërsa shumë prej tyre ekzistojnë vetëm në projekt ose në animacione kompjuterike.

Fenomeni ka ngritur pyetje serioze mbi etikën e reklamimit dhe mbrojtjen e konsumatorit në Shqipëri.

Kur reklama shet atë që nuk ekziston

Në shumë raste, kompanitë e ndërtimit reklamojnë apartamente dhe komplekse rezidenciale vite përpara përfundimit të tyre. Qytetarëve u paraqiten video dhe fotografi të realizuara me teknologji të avancuara grafike, duke krijuar përshtypjen e një produkti të përfunduar dhe të garantuar.

Problemi lind kur reklama nuk e bën të qartë se bëhet fjalë për vizualizime konceptuale dhe jo për gjendjen reale të projektit. Blerësi joshet nga imazhi i një rezidence moderne, ndërsa përballet me vonesa, ndryshime projekti ose pasiguri ligjore.

Edhe në diskutimet online, qytetarë nga Shqipëria dhe Kosova kanë ngritur shqetësime për investime në projekte të reklamuar gjerësisht, ku premtimet nuk janë realizuar sipas pritshmërive.  

Kredia “e lehtë” dhe kostoja e fshehur

Një tjetër problem është mënyra se si reklamohen kreditë për blerjen e banesave.

Reklamat fokusohen tek “kësti i ulët”, “aprovimi i shpejtë” apo “procedura të thjeshtuara”, ndërsa informacioni mbi koston totale të kredisë shpesh mbetet në plan të dytë.

Pikërisht për këtë arsye, Banka e Shqipërisë ka ndërhyrë me rregulla më të forta për reklamimin e produkteve financiare. Sipas rregulloreve të reja, nuk lejohen më shprehje si “pa interes”, “0 komision”, “kosto zero” apo pretendime të tjera që mund të krijojnë perceptim të gabuar tek konsumatori. Reklamat duhet të japin informacion të saktë dhe të qartë për kostot dhe rreziqet e huamarrjes.  

Madje për kreditë konsumatore kërkohet që reklamat të përmbajnë paralajmërime të qarta se huamarrja ka kosto financiare dhe rreziqe të caktuara.  

Nga “shtëpia e ëndrrave” tek borxhi afatgjatë

Për një familje shqiptare, blerja e një apartamenti është shpesh investimi më i madh i jetës.

Megjithatë, reklamat rrallë tregojnë sa do të paguajë realisht konsumatori pas 20 apo 30 vitesh kredi. Banka e Shqipërisë ka vendosur tavane dhe kufizime për normat e interesit në segmente të caktuara të tregut pikërisht për të frenuar praktikat abuzive dhe kostot e tepruara për qytetarët.  

Autoritetet financiare kanë shprehur vazhdimisht shqetësimin se reklamat agresive të kredive mund të nxisin qytetarët të marrin hua pa kuptuar plotësisht barrën financiare që po marrin përsipër.  

Mungesa e transparencës

Problemi kryesor nuk është reklama vetë.

Problemi është mungesa e transparencës.

Një reklamë për një apartament duhet të tregojë qartë:

• Nëse projekti ka të gjitha lejet përkatëse.
• Afatin real të përfundimit.
• Garancitë për blerësin.
• Kostot shtesë që mund të lindin.

Po ashtu, një reklamë kredie duhet të paraqesë:

• Normën efektive të interesit.
• Koston totale të huasë.
• Rrezikun e ndryshimit të normave të interesit.
• Detyrimin real financiar që merr familja.

Pa këto elemente, reklama rrezikon të kthehet nga një mjet informimi në një instrument manipulimi.

Përfundim

Shqipëria po përjeton një bum ndërtimi dhe një zgjerim të tregut financiar. Por zhvillimi ekonomik nuk mund të mbështetet mbi reklama që krijojnë iluzione dhe fshehin rreziqet.

Qytetarët nuk kanë nevojë për premtime spektakolare të krijuara me inteligjencë artificiale apo slogane marketingu. Ata kanë nevojë për informacion të plotë, të saktë dhe të verifikueshëm.

Sepse një apartament nuk është thjesht një produkt për t’u shitur. Është kursimi i një jete. Dhe një kredi nuk është një ofertë promocionale. Është një detyrim që mund të zgjasë dekada. Transparenca nuk është luks — është e drejtë themelore e konsumatorit.