TVILIRIA CHICAGO

Aktivisti serb Marko Marjanovic po kthehej nga supermarketi në Beograd kur oficerë të maskuar e futën në një makinë dhe e çuan në bodrumin e një stacioni policie ku u mbajt në izolim për dy ditë nën drita të forta.

Marjanoviç, një analist i njohur në mediat sociale dhe kundërshtar i zëshëm i udhëheqësit të Serbisë, Aleksandar Vuçiç, tha se ishte i tmerruar dhe se nuk ishte hera e parë. Kohë më parë, në gusht 2025, policia e kishte rrahur Marjanoviçin gjatë protestave antiqeveritare, pjesë e asaj që ai dhe avokati i tij e përshkruajnë si një fushatë për ta bërë të heshtte.

Teksa ish-Presidenti Vuçiç kërkon të zgjasë pushtetin e tij 12-vjeçar duke kandiduar për kryeministër në zgjedhjet e 25 tetorit, intervistat me aktivistë, studentë protestues dhe politikanë të opozitës pikturojnë një pamje gjithnjë e më autoritare të vendit ballkanik ku kritikët kërcënohen rregullisht, liritë e shtypit po pakësohen dhe korrupsioni është në rritje.

“Sa korrupsion… sa shkatërrim i gjithçkaje që nevojitet dhe që duhet të ketë vlerë. Dikush duhet të mbahet përgjegjës”, tha Marjanovic, i cili ka përjetuar bllokime të gjata në mediat sociale për postimet e tij, një prej të cilave përfshinte numrin e telefonit të Presidentes në detyrë Ana Brnabic, e cila ishte kryetare e parlamentit në atë kohë.

Vuçiç dhe Partia e tij Progresive Serbe (SNS) i kanë mohuar vazhdimisht akuzat për shtypje dhe korrupsion. Zyra e tij dhe Ministria e Brendshme nuk iu përgjigjën kërkesave për koment mbi këtë histori.

Liria e shtypit në nivelin më të ulët ndërsa protestat shtohen

Vuçiç po përballet me sfidën e tij më të madhe politike që nga ardhja në pushtet. Lëvizja protestuese e udhëhequr nga studentët, e cila lulëzoi pas shembjes së një tende të stacionit treni në Novi Sad që vrau 16 persona në vitin 2024, tani po paraqet 250 kandidatë të vetët në zgjedhjet e së dielës. Një sondazh i kësaj jave i vendosi studentët në të njëjtin nivel me SNS-në.

“Për aq kohë sa SNS ka qenë në pushtet, nuk ka pasur kurrë një organizim kaq të mirë në atë anë pro-demokratike të shoqërisë”, tha Dragan Popovic, i cili drejton Qendrën për Politikë Praktike. “Sa më shumë që kërcënohet (Vuçiç), aq më shumë rritet presioni.”

Pas muajsh në vijën e zjarrit, tregu i obligacioneve më në fund mund të jetë duke e gjetur përsëri magjinë e tij.

Pasi shërbeu si ministër i informacionit në fund të viteve 1990, kur presidenti i atëhershëm Slobodan Millosheviç u përpoq t’i heshtte kritikët e luftës së Serbisë në Kosovë dhe përplasjeve të mëvonshme me NATO-n, Vuçiç u nda nga Partia ultranacionaliste Radikale Serbe në vitin 2008 dhe tani thotë se dëshiron që vendi të bashkohet me Bashkimin Evropian.

Por kredencialet e Serbisë kanë rënë.

Indeksi Botëror i Lirisë së Shtypit 2026 i përpiluar nga “Reporterët pa Kufij” (RSF) e renditi Serbinë në vendin e 104-të nga 180 vende, më i ulëti ndonjëherë, dhe gjithashtu më i keqi në rajonin BE-Ballkan. Në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit 2025 të “Transparency International”, rezultati i Serbisë ishte më i ulëti në dy dekada.

Sipas RSF-së, 6 gazetarë serbë – përfshirë 4 që ikën këtë vit – janë në mërgim për shkak të kërcënimeve ndaj sigurisë së tyre të motivuara nga sulme politike. Të dhënat nga Fondacioni “Slavko Curuvija”, një organizatë joqeveritare mediatike, thonë se Vuçiç sulmoi verbalisht gazetarët dhe mediat të paktën 182 herë në 9 muajt e parë të këtij viti.

Por gazetarët veteranë thonë se gjërat po përkeqësohen. Veran Matiç drejton një komision për sigurinë e gazetarëve. Në qershor, një i ri e sulmoi dhe i mori telefonin kur ai filmoi një protestë, dhe u fye në rrugë. Ai fajëson Vuçiçin për dhunën, i cili e ka kritikuar publikisht Matiçin. Reuters nuk mundi ta verifikonte pohimin dhe zyra e Vuçiçit nuk iu përgjigj një pyetjeje mbi këtë çështje.

“Nuk ka pothuajse asnjë ditë, pothuajse asnjë javë, pa sulme, jo vetëm kundër meje, por edhe kundër shumë gazetarëve”, tha Matiç për Reuters.

Sulme kibernetike dhe spyware

Anëtarët e lëvizjes studentore dhe kundërshtarë të tjerë të nivelit të lartë të Vuçiçit kanë qenë gjithashtu viktima të sulmeve kibernetike, thonë organet mbikëqyrëse. Grupi i të drejtave dixhitale “SHARE Foundation” tha në shtator se 14 persona ishin shënjestruar nga programe të përparuara spiune.

Jelena Kontic, e cila ka qenë pjesë e lëvizjes kombëtare protestuese për rrëzimin e Vuçiçit, tha se mori një mesazh nga Apple në mars ku thuhej se mjeti spiun “Pegasus” mund të ishte instaluar në telefonin e saj. Testet e mëvonshme mjeko-ligjore, përfshirë ato nga grupi kanadez mbikëqyrës kibernetik “Citizen Lab”, e konfirmuan këtë, shtoi ajo.

“Ata kishin qasje në të gjithë jetën tënde”, tha Kontic. “Ata e dinin kur bëja stërvitje, kur flija, kur haja, kur pija ujë, sa ujë pija, çfarë haja.”

Agjencia e Informacionit të Sigurisë e Serbisë i quajtën pretendimet për përfshirje të shtetit “sensacionalizëm të parëndësishëm” dhe Brnabiç tha në atë kohë se studentët “absolutisht nuk” ishin spiunuar. Zyrtarët e Ministrisë së Brendshme gjithashtu kanë hedhur poshtë akuzat për spiunazh kibernetik.

Megjithatë, Kontiç nuk është e vetmja. Dy figura të opozitës serbe u vunë së fundmi në shënjestër të mjeteve të fuqishme të spiunazhit kibernetik, sipas njërit prej burrave dhe një raporti të lëshuar të hënën nga “Citizen Lab”.

Reuters nuk mundi të përcaktojë se kush ishte përgjegjës për infeksionet e dyshuara. Grupi NSO i Izraelit, prodhuesi i Pegasus, ka thënë se u shet vetëm qeverive.

Video kapi rrahjet brutale

Askund kërcënimi për sigurinë nuk është më i dukshëm sesa në rrugë, ku protestuesit thonë se policia shpesh ka përdorur forcë kundër demonstratave paqësore.

Dushan Radoviç, një arkitekt 26-vjeçar, po ndihmonte dikë që ishte rrëzuar kur policia sulmonte një turmë protestuesish në qytetin e Valjevës në gusht të vitit të kaluar, kur oficerët me pajisje për parandalimin e trazirave filluan ta godisnin me shkopinj.

“10 prej tyre më rrethuan, më shqelmuan, më pështynë, në një moment njëri më shkeli në kokë. Më ngritën dhe pastaj vazhduan të godisnin kështu që rashë përtokë”, – tha Radoviç për Reuters.

Një video e verifikuar nga Reuters ka fiksuar rrahjen. U deshën dy muaj para se ai të mund të ecte pa çaluar.

Radoviç ishte midis 25 personave, disa prej të cilëve të mitur, të cilët u rrahën keq atë natë, sipas një raporti të pavarur nga specialisti i mjekësisë ligjore Dr. Djordje Alempijeviç.

“Lëndimet nuk janë rezultat i incidenteve të izoluara ose vetëmbrojtjes së nevojshme të policisë, por demonstrojnë një model të qartë, të organizuar dhe sistematik të brutalitetit dhe torturës ndëshkuese të policisë”, thuhet në raport.

Ministria e Brendshme nuk iu përgjigj një pyetjeje mbi protestën e Valjevës dhe raportin.

“Reagimi im i parë ishte zemërimi, zemërimi ndaj atyre njerëzve të aftë për një mizori të tillë”, tha Radoviç për Reuters. “Por pastaj e kuptova se nuk mund të tërhiqem pas kësaj. Duhet të luftoj për drejtësi dhe të vërtetë.”