Sot Tirana shënon ditën e 78-të të një proteste që, nga një kundërshtim fillestar ndaj disa politikave të qeverisë, është shndërruar në një revoltë më të gjerë politike dhe qytetare. Protestuesit kërkojnë dorëheqjen e Edi Ramës dhe të qeverisë së tij. 

Por pas 78 ditësh lind natyrshëm një pyetje që nuk mund të shmanget më:

Çfarë presin protestuesit nga dita e nesërme?

A presin që Edi Rama të dalë një mbrëmje nga Kryeministria, të ecë drejt turmës dhe të thotë: “Keni të drejtë. Po jap dorëheqjen”?

Politikisht, kjo është shumë pak e mundshme.

Asnjë kryeministër që ka një shumicë parlamentare dhe kontrollon mekanizmat institucionalë të pushtetit nuk largohet thjesht sepse një protestë ka zgjatur 78 ditë. Dorëheqja vjen kur kostoja politike e qëndrimit në pushtet bëhet më e madhe se kostoja e largimit.

Dhe pikërisht këtu ndodhet beteja e vërtetë.

Rama mund të jetë duke luajtur me kohën

Një nga skenarët më të mundshëm është që qeveria të mos kërkojë ta mposhtë protestën me një përplasje të drejtpërdrejtë, por ta lodhë atë.

Koha është një armë politike.

Çdo ditë që kalon mund të sjellë më pak njerëz në shesh, më pak vëmendje mediatike, më shumë lodhje te organizatorët dhe më shumë përçarje brenda vetë lëvizjes.

Kjo është një strategji shumë më e sofistikuar sesa përballja direkte.

Qeveria mund të thotë në heshtje:

“Le të protestojnë. Nëse protestojnë çdo ditë, një ditë do të lodhen.”

Por ekziston edhe skenari i kundërt.

Nëse pas 78 ditësh protesta vazhdon dhe arrin të mbajë gjallë mobilizimin, të sjellë qytetarë të rinj dhe sidomos të përfshijë diasporën, atëherë problemi për qeverinë nuk është më numri i njerëzve në shesh.

Problemi është legjitimiteti politik.

Dhe kjo është shumë më e rëndësishme.

Protesta nuk mund të jetojë vetëm me “Rama ik!”

Këtu qëndron edhe dobësia më e madhe e kësaj lëvizjeje.

Një protestë mund të fillojë me një slogan.

Por nuk mund të përfundojë vetëm me një slogan.

Nëse kërkesa është “Rama ik”, pyetja e qytetarëve të nesërm është e pashmangshme:

“Po pastaj?”

Kush qeveris?

Si krijohet qeveria e tranzicionit?

Kush garanton zgjedhje të lira?

Si shmanget që një pushtet të zëvendësohet nga një tjetër pa ndryshuar mekanizmi?

Këto janë pyetje që protestuesit duhet t’i përgjigjen nëse duan që protesta të kthehet nga një revoltë qytetare në një alternativë reale politike.

Në fakt, më herët gjatë protestave është kërkuar edhe krijimi i një qeverie teknike dhe tranzitore me mandat të kufizuar. (Zeri⁠)

Pra, beteja nuk duhet të jetë vetëm për largimin e një personi.

Duhet të jetë për ndryshimin e mënyrës së qeverisjes.

A duhet të dalë Rama në shesh?

Do të ishte një moment politik jashtëzakonisht i fortë.

Por nuk duhet të presim që një kryeministër të vijë në shesh për të firmosur dorëheqjen vetëm sepse qytetarët e kërkojnë.

Në demokraci, presioni i rrugës duhet të prodhojë një proces institucional.

Protesta duhet të krijojë aq presion politik sa të detyrojë mazhorancën, opozitën dhe institucionet të përballen me krizën.

Në të kundërt, ekziston rreziku që protestat të kthehen në një ritual të përditshëm:

sheshi mbushet, fjalimet mbahen, parullat thuhen, qeveria hesht dhe të nesërmen gjithçka përsëritet.

78 ditë janë shumë.

Dhe pikërisht për këtë arsye, dita e 78-të nuk duhet të jetë vetëm një numër.

Duhet të jetë një moment reflektimi.

Kush pret kë?

Ndoshta pyetja më interesante nuk është nëse protestuesit po presin Ramën.

Ndoshta Rama po pret protestuesit.

Ai mund të jetë duke pritur që lëvizja të lodhet.

Protestuesit, nga ana tjetër, presin që presioni të rritet.

Kush do të lodhet i pari?

Kjo mund të jetë beteja e vërtetë e këtij momenti politik.

Sepse një qeveri nuk rrëzohet vetëm nga numri i njerëzve në shesh.

Por një qeveri mund të fillojë të humbasë kontrollin politik kur njerëzit në shesh arrijnë të bindin pjesën tjetër të shoqërisë se ndryshimi është i mundur.

Dhe këtu qëndron dilema e madhe e protestës shqiptare.

Nëse sheshi ka një alternativë, protesta mund të bëhet forcë politike.

Nëse sheshi ka vetëm zemërim, protesta mund të mbetet një kujtim i fortë i pakënaqësisë qytetare.

78 ditë më vonë, topi nuk është më vetëm në fushën e Ramës.

Është edhe në fushën e protestuesve.

Ata duhet t’i tregojnë Shqipërisë jo vetëm pse duhet të largohet Rama, por edhe çfarë Shqipërie duan të ndërtojnë pas tij.

Sepse historia nuk ndryshohet vetëm duke rrëzuar një derë.

Historia ndryshohet kur pas asaj dere ndërtohet diçka më e mirë